FUTBOLDA HAKEM HATALARININ DOĞASI

Televizyonlarda birbirine yakın isimlerle özellikle hafta sonları yayınlanan Spor Stüdyosu isimli programlar içerik olarak baktığımızda Futbol Stüdyosu şekline dönüşerek halka sunulmaktadır. Diğer spor dallarına hiç yer verilmediği eleştirilerine ise program yapımcıları “Eee ne yapalım? halk daha çok futbolu talep ediyor “yanıtı vermektedirler. Bütün dünyada ülkelerin kültürel yapılarına bağlı olarak bazı spor dalları daha fazla ilgi görmektedir. Kabul, ancak örneğin Amerika’da Amerikan Futbolu’nun, Beyzbol’un, Basketbol’un başka ülkelerle kıyaslandığında daha büyük sayıda seyircileri vardır ama televizyon yayınlarında o oranlarda olmasa da Atletizme, yüzmeye cimnastiğe, bisiklet yarışlarına vb. spor dallarına hatta ekstrem sporlara, adrenalin seviyesi yüksek sporlara da yer verilmektedir. Ülkemizdeki spor yayıncıları bu talepleri abartarak onlara sadece futbol sunmaktadırlar. Halbuki özellikle devlet kanalı olma niteliğindeki televizyonlar başta olmak üzere, hemen hemen tüm kanalların öteki spor dallarını da tanıtmak, yayılmasını teşvik etmek gibi işlevleri de bulunmalıdır. Ayrıca daha vahim olanı, bu programlar oynanan müsabakalardaki güzel teknik hareketlerin sunulması, gerçekçi ve derin taktik analizler, seyirciye yönelik sosyolojik analizler gibi konulardan ziyade dünyada hiçbir ülkede olmadığı boyutta tamamen hakem hatalarının eleştirisi programlarına dönüşmüş durumdadır.

Hakem Hatalarının nedenleri;

Futbolda hakemlerin hata yapması için o kadar fazla ön koşul vardır ki; bir maçta hakemin hatasız maç yönetmesi mümkün değildir. Dünyada göreceli olarak en iyi hakem kabul edilip, dünya kupasında kendisine final maçı verilen hakemlerin bile müsabakalarda çok fazla sayıda hata yaptığını görmekteyiz. 7.402 m^{2 ‘} lik bir alanda tek bir hakemin günümüzde daha da süratlenen bir oyunda futbolcuların ve oyunun akan hızına yetişmesi son derece güçtür. Ayrıca oyun gereği yakın markaj yapılan ve birçok oyuncunun yan yana geldiği pozisyonlarda önünün kapanması nedeniyle pozisyonları kaçırması son derece doğaldır. Ayrıca iklim koşullarına bağlı olarak görüş netliğinin kaybolduğu durumlarda hakemlerin  işi daha zorlaşmaktadır.  Diyeceksiniz ki yardımcı hakemler var. Var ama, her yarı sahada birbirinin zıttı konumlarda iki hakem vardır ve sadece üzerinde hareket ettiği çizgiden kendi hizasında olsa bile 70 m. uzağında gelişen bir pozisyona bakıp da sağlıklı bir karar veremez ve hakeme yardımcı olamazlar. Ayrıca yardımcı hakemler ofsayt pozisyonunda olma olasılığında bir sporcuya çok geriden atılan bir uzun pası değerlendirirken, aynı anda hem geriye bakarak topu atan futbolcuyu görmesi hem de ilerde kendisine top atılan oyuncuyu görebilmesi için bukalemunlara has ayrı ayrı yuvalarında hareket eden bir göz yapısına sahip olmaları gerekir ki, bu da mümkün değildir ve çok sıklıkla ofsayt olarak değerlendirilen pozisyonlarda yanlışlıklar görülmektedir.

Hakem hatalarının azaltılmasında teknolojik destek;

İnsanoğlunun, yukarıda bahsedilen bu zafiyetlerinin farkında olunarak hemen hemen tüm spor dallarında oyun kurallarının sağlıklı olarak uygulanabilmesi için teknolojik desteklerden yararlanılmaktadır. Eskrimde aynı anda birbirlerine tuş hamlesi yapan sporcuların hangisinin önce tuş yapıp sayı kazanacağı saniyenin yüzdelik farklarıyla belirlenmektedir, hakemler çok tecrübeli bile olsalar bu hassasiyetteki farkları yakalayamazlar. Çok yüksek hızlarla atılan voleybol ve tenis servisleri için günümüzde çizgi hakemlerindense, şahin gözü gibi uygulamalar daha gerçekçi sonuçlar vermektedir. Basketbolda, voleybolda topun son anda kimden çıktığı, güreşte, kimin kaç puanlık oyun yaptığı gibi değerlendirmelerde artık yavaş çekim video görüntüleri temel alınmaktadır. Özellikle atletizmde finiş çizgisini hemen hemen aynı anda geçen dört atletin başarı sıralamasının ancak fotofinişle belirlenmesi uzun yıllardan beri gerçekleştirilmektedir. Bu örnekler yakın bir gelecekte taleplere ve teknolojik gelişmelere bağlı olarak daha da artacaktır.

Futboldaki son gelişmeler:

Gelelim futboldaki var uygulamalarına; yukarıda nedenleriyle bahsettiğimiz hakem hatalarını azaltmada özellikle gol çizgisi ve ofsayt çizgisi teknolojileri çok yararlı olmuştur ve neredeyse somut sonuçlar vermektedir. Ama asıl sorun faul ve disiplin uygulamaları gibi konularda hakemlerin sübjektif değerlendirmelerinden kaynaklanmaktadır. Video Asistan Hakem (VAR) üç farklı açıdan pozisyonu daha detaylı olarak değerlendirerek hakemleri kulaklıkları yardımıyla uyarmakta fakat hakemler aynı pozisyonu videodan bile izleseler, farklı kararlar verebilmektedirler. Bu farklı kararları bir ölçüde anlayabiliriz. Farklı televizyon kanallarında yorum yapan eski hakem ve hakem hocaları aynı pozisyonu defalarca izlemelerine rağmen farklı yorumlar yapmaktadırlar. Bu durumda şunu söyleyebiliriz; eğer farklı bir nedene bağlı olarak değerlendirme yoksa hakem kararlarına saygı duymalıyız. Verilen kararın yanlış olduğu net olarak belirlense bile bu durumda hakemlerin ortalama hata yapma oranları çerçevesinde konu ele alınmalıdır. Çünkü benzer oranlarda rakip için de hatalı kararlar verilmektedir. Sonuca doğrudan etki yapan veya kural hatası bulunan bir karar doğal olarak  kendi yasa ve kuralları çerçevesinde değerlendirilecektir. Ama gelelim günümüzdeki tartışmaların geldiği noktaya. Kulüplerin yabancı hakem istemeleri, MHK’nin hakem atamalarındaki şaibeli durumlar, MHK Başkanının gözaltına alınması, bazı hakemlerin tutuklanmaları, MHK başkanının istifası vb konular, zaten bu konularda aşırı davranışlar sergileyen insanları haklı çıkaracak boyutlara ulaşmıştır. Bu konudaki bağlayıcı yorumları, son hukuksal gelişmeleri de bekleyerek diğer yazımıza saklayalım.