Ubuntu’nun Afrika'da çok güzel bir hikayesi vardır. Bir bilim insanı, Afrika'da bir deney yapmak ister, bir tür oyun. Yakınlardaki bir ağacın dibine, bir sepet dolusu güzel yiyecekler koyar. Ağaçtan 100 metre öteye de çocukları dizer ve der ki; "Ağaca koşarak ilk kim varırsa, o bir sepet güzel yiyecekleri kazanacaktır. Hazır mısınız? Başla!"
Çocuklar ne yapmış biliyor musunuz? Hepsi el ele tutuşmuş ve birlikte koşmuşlar. Ağaca geldiklerinde de sepetteki yiyecekleri paylaşmış ve afiyetle yemişler.
Bilim insanı şaşırmış ve sormuş; "Bunu neden yaptınız? Biriniz kazanabilir ve bütün yiyeceklere sahip olabilirdi." Çocuklar cevap vermiş;
"Ubuntu."
Ubuntu'nun anlamı Afrika'da şudur; "Diğerleri üzgünken biri nasıl mutlu olabilir?" Başka bir deyişle, "Ancak birlikteyken varız!"
Bugün yeşil sahalara, parkelere, file önlerine baktığımızda o Afrikalı çocukların saf bilgeliğini ne kadar çok özlediğimizi fark ediyorum.
Modern spor endüstrisi bize sürekli "tek bir kahraman" pazarlıyor. Manşetler tek bir yıldızı parlatıyor, istatistikler bireysel rekorları kutsallaştırıyor.
Oysa spor psikolojisinin değişmeyen altın kuralı şudur: Maçları yıldızlar kazandırır, şampiyonlukları ise takımlar.
Bilim dünyasında buna "Takım Sargınlığı" diyoruz. Yani bir grup insanın, ortak bir hedef uğruna egolarını kapının dışında bırakıp tek bir yürek gibi atabilme becerisi.
Spor psikolojisi bu sargınlığı iki temel sütun üzerine kurar: Görev sargınlığı ve sosyal sargınlık. Görev sargınlığı, sahadaki taktiğe ve kazanma hedefine olan ortak inançtır. Sosyal sargınlık ise soyunma odasındaki dostluk, güven ve birbirinin gözünün içine bakabilme cesaretidir.
Afrikalı çocuklar ağaca koşma hedefini bireysel bir yarıştan çıkarıp ortak bir zafere dönüştürerek muazzam bir görev sargınlığı; birbirlerini geride bırakmamak için el ele tutuşarak ise eşsiz bir sosyal sargınlık sergilemişlerdir.
Peki, bizim sahalarımızda durum ne?
Bir düşünün; takım arkadaşı topu kaptırdığında elini kolunu sallayarak sitem eden bir forveti... Ya da boş pozisyondaki arkadaşına pas vermek yerine imkânsız bir şutu deneyip kahraman olmaya çalışan bir oyun kurucuyu...
İşte orada Ubuntu ölmüştür. Orada "biz" bitmiş, "ben" başlamıştır.
Spor psikolojisinde "Psikolojik Güvenlik" diye hayati bir kavram vardır. Bir sporcu, hata yaptığında takım arkadaşları tarafından yargılanmayacağını, aksine o açığın hemen kapatılacağını bilirse gerçek potansiyelini sahaya yansıtır.
Çocukların el ele koşması, geride kalanın asla dışlanmayacağının teminatıdır.
Sahada arkadaşının hatasını telafi etmek için ekstra depar atan her sporcu, aslında takım arkadaşına "Korkma, yanındayım" mesajı verir.
Çünkü duygular sahada bulaşıcıdır.
Bir oyuncunun yüzündeki umutsuzluk ya da öfke, saniyeler içinde tüm takımı zehirler.
Tıpkı birbirine kenetlenmiş bir takımın yaydığı o yenilmezlik enerjisinin rakibi daha maç başlamadan mağlup etmesi gibi.
Tarihe geçen efsanevi takımlara bakın. Hepsinin ortak noktası, süper yıldızlarının bile gerektiğinde su taşıyıcılığı yapabilmesidir. Kendi istatistiğini değil, takımın tabeladaki skorunu düşünenlerin hikayesidir unutulmayanlar.
Afrikalı çocukların o basit ama sarsıcı cevabı, bugün milyon dolarlık bütçelerle kurulan kulüplerin duvarlarına altın harflerle yazılmalıdır: "Diğerleri üzgünken biri nasıl mutlu olabilir?"
Soyunma odasında bir kişi bile mutsuzsa, yedek kulübesindeki oyuncu sahadakinin başarısına içtenlikle sevinmiyorsa, o takımın elindeki kupa sadece soğuk bir metal yığınıdır.
Gerçek zafer; o hedefe en önde tek başına koşmak değil, nefes nefese kalsa da el ele, omuz omuza varabilmektir.
Çünkü sahada da hayatta da ancak birlikteyken varız.
Prof. Dr. Turhan TOROS
