Şeker hastalığının kalbi, böbreği ve gözleri etkilediğini çoğumuz biliriz. Ancak pek az kişi, yüksek kan şekerinin yıllar içinde sinir sistemini de sessizce yıprattığını bilir. Üstelik bu zarar çoğu zaman ayak parmaklarında başlayan hafif bir karıncalanmayla kendini gösterir.
Vücudumuz aslında dev bir elektrik şebekesi gibidir. Beyinden çıkan emirler, sinir kabloları aracılığıyla ayak parmaklarına kadar ulaşır. "Yürü", "Koş", "Sıcağa dikkat et", "İğne battı çek elini" gibi mesajlar bu hatlardan gider gelir. Peki ya şeker hastalığı bu sisteme ne yapar?
Evinizdeki elektrik tesisatına yıllarca şekerli çay döküldüğünü hayal edin. İlk gün bir şey olmaz. Ama zamanla kabloların yalıtımı bozulur, bağlantılar zayıflar, sistem aksar. İşte diyabetin sinirlere yaptığı şey buna benzer.
Kan şekeri uzun süre yüksek kaldığında, sinirleri besleyen ince damarlar zarar görür. Sinirler yeterince oksijen ve besin alamaz. Bir süre sonra sinirlerce iletilen mesajlar yavaşlamaya, karışmaya hatta kaybolmaya başlar.
Tıptaki adı "polinöropati" olan bu durumun ilk hedefi genellikle ayaklardır. Çünkü sinir sisteminin en uzak mahalleleri orasıdır. Bir belediye düşünün; hizmet önce merkeze gider, en son kenar mahallelere ulaşır. Diyabet de önce ayak parmaklarındaki sinirleri vurur. Bu nedenle hastalar: "Çorabımın içinde kum var gibi hissediyorum.", "Ayaklarım yanıyor.". "Sanki karıncalar geziyor.", "Gece yatınca elektrik çarpıyor gibi oluyor." derler. Daha da ilginci, bazen ağrı değil hissizlik gelişir. Ayağına taş batar, fark etmez. Ayakkabı vurur, hissetmez. Ayağında yara oluşur, haberi olmaz. İşte tehlike burada başlar. Çünkü ağrı, vücudun alarm sistemidir. Alarm sustuğunda sorun ortadan kalkmaz; sadece fark edilmez.
Polinöropati sinsi bir hırsız gibidir. Kapıyı kırarak girmez. Sessizce gelir, ayak parmaklarından başlayıp yukarı doğru ilerler.
İyi haber şu: bu hırsızı durdurmanın yolu vardır. Kan şekerini kontrol altında tutmak, düzenli yürüyüş yapmak, sigaradan uzak durmak ve ayak bakımına dikkat etmek sinirlerin ömrünü uzatır. Çünkü diyabetin sinirlere verdiği zarar bir gecede oluşmaz. Ama önlem alınmazsa bir gün ayaklarımız bize şu mesajı gönderebilir: "Biz yıllardır sinyal vermeye çalışıyorduk, sen duymadın."
Ayaklarımız konuşmaz sanırız. Oysa diyabette ilk çığlık çoğu zaman onlardan gelir. Duyabilene...
Prof.Dr.Hakan Levent GÜL İstanbul Rumeli Üniveristesi, Spor Bilimleri Fakültesi Moodist Hastanesi, Nöroloji Kliniği
