Asi adı nereden geliyor?
Nehir ters aktığı için mi Asi?
Ayrıca ters akmak ne demek?
Bunun düzü nedir?
Bir dolu soru sorulabilir bu konuda.
Antakya ve Asi ile ilgili ne okusam aynı kopyala- yapıştır ifadelerle karşılaşırım: Ters akan, isyankar nehir: Asi!
Bir süre önce de reklam panolarında belediyenin asmış olduğu afişlerde de aynı ifadelere rastladım... 'Ortadoğu'nun tek ters akan nehri Asi' diyordu.
Çok yadırgadım açıkçası. Açtım bir kaç kaynaktan okudum, güneyden kuzeye doğru aktığı için öyle deniyormuş...
Bereketli Hilal'deki diğer nehirler, kuzeyden güneye aktıkları için bu nehire Asi denmiş!
Fırat ve Dicle kuzey- güney yönünde akar doğrudur ama Mısır'daki Nil ve Ürdün nehirleri de aynı Asi gibi güney- kuzey istikametinde akar... Dolayısıyla Asi adının kökenine ilişkin bu yön önermesi doğru değil...
Bir diğer iddia, Bekaa Vadisi'nde denize çok yakın bir kaynaktan doğduğu halde denize hemen dökülmeyip, paralel gide gide 571 km sonra dökülmeyi tercih etmesi... Kulağa mantıklı gibi geliyor ama aslında, hemen doğduğu yerde dökülmeyi tercih etseydi dağlar aşması gerekirdi ve bu daha asice bir hareket olurdu. Onun yerine, coğrafyaya boyun eğip yumuşak arazileri aşındıra aşındıra, ovadan ovadan gide gide Samandağ'a varıp orada denize dökülmeyi tercih etmiş. Gayet ılımlı, uyumlu bir davranış...
Peki bu ters akma hikayesi nereden çıkmış ve işin aslı nedir?
Sanırım ters akma söylentilerinin kaynağı şu makale: "Joseph & McAdams (1973), 'A River Called Rebel..."
Aslında güzel bir makale. Fotoğraflar çok hoş (ekte ikisi var), ilginç bilgiler de var ama biraz romantize ederek anlatılmış, Asi adını haklı çıkarmaya çalışmışlar... Uzun yollar aşması, ters istikamette akması falan...
Bu makaleden öncesi var mı bilmiyorum ama burada bolca kullanılmış bu ifadeler...
İşin aslına gelecek olursak: Asi adını ya da bu adı çağrıştıracak ilk adı kullananlar aslında Mekadonlar (Büyük İskender'in halkı). Bu nehre Axios demişler (Gatzel M. Cohen, The Hellenistic Settlements in Syria. Mitolojilerindeki bir nehir tanrısının ismi. Axios döne dolaşa Arapça'da 3ase (ki tamamen tesadüf isyankar anlamına gelir), Türkçe'de Asi olmuş... Arapça ismindeki isyan ile ilgili açıklamaların coğrafya ile bir ilgisi yok onu da söyleyeyim.
Yaşlılardan duyabildiğim çok az sayıdaki açıklama, nehrin masum ve durgun gibi görünüp çok can alan karakteriyle alakalı. Eskiden köprü yokmuş üzerinde, yürüyerek, yüzerek, sallarla aşmaya çalışırlarmış hem o sırada çok boğulan olurmuş hem de gözüpek delikanlılar yüzücülüklerini ispatlamak için nehre kafa tuttuklarında... Bu yüzden Asi'ymiş yani. En azından bana söylenen o...
Kısacası Asi adına yakıştırılan gerekçeler doğru değil, tesadüfi! Ama olsun tabi. O bizim nev-i şahsına münhasır Asi'miz. Gerekçesi ne olursa olsun... O bizim Asi'miz...
KAYNAK: Yelda Büyükaşık Güzel/Facebook