PROF. DR. TURHAN TOROS · 07.11.2026
Geçenlerde dostum Doç. Dr. Murat Şakar’ın akademik dünyanın tam kalbine dokunan, iğneli ama bir o kadar da haklı sitemini okudum. Şöyle diyordu mealen: “Spor psikolojisini psikologlara, fizyolojisini fizyologlara, sosyolojisini sosyologlara, tarihini tarihçilere verelim...
Geriye spor bilimciler için ne kalır? Hatta bilimi de içinden çekip alalım ki, elimizde sadece saf ‘spor’ kalsın!”
Bu ironik serzeniş, aslında Türkiye’deki yükseköğretim sisteminin ve akademinin yapısal bir paradoksunu, adeta felsefi bir çelişkiyi gözler önüne seriyor.
Bugün ülkemizde devlet ve vakıf üniversitelerinde 100’ün üzerinde Spor Bilimleri Fakültesi var. Bu fakültelerin kapısı, doğası gereği disiplinler arası bir derinliğe sahip olduğu için, farklı alanlardan gelen bilim insanlarına her zaman açık oldu.
Hiçbir spor bilimci çıkıp da “Lisansı, doktorası, doçentliği beden eğitimi ve spor olmayan bu kapıdan içeri giremez” gibi katı, tekelci bir dogmatizm üretmedi.
Peki, madalyonun diğer yüzü neden bu kadar karanlık? Neden diğer bölümler ve yerleşik disiplinler, kendi sınırlarını korumak adına adeta orta çağ loncaları gibi içe kapalı ve korumacı bir reflekse bürünüyor? Bu çifte standart, felsefi anlamda "bilgi kimin mülkiyetindedir?" sorusunu doğuruyor.
Bilim, doğası gereği akışkandır; nehirler gibi sınır tanımaz.
İnsan zihnini ve davranışını anlamlandırma biçimimizi kökten değiştiren, edimsel koşullanmanın ve davranış analizinin duayen ismi B. F. Skinner’ı hatırlayalım. Skinner, lisans eğitimini İngiliz Dili ve Edebiyatı alanında tamamlamıştı. Eğer Skinner, bilimi diplomaların etiketlerine ve katı bürokratik duvarlara hapseden bugünün Türkiye akademisinde yaşasaydı, muhtemelen bir psikoloji bölümünde kendine yer bulamaz, kürsünün yanına bile yaklaştırılmazdı. Oysa o, kendi ülkesinde bilimin özgür iklimi sayesinde psikoloji dünyasına yön verdi.
Bir bilim insanının zihinsel üretkenliği ve bir alana yapacağı katkı, henüz yirmili yaşlarının başında aldığı bir lisans diplomasının sınırlarına hapsedilebilir mi?
Elbette hayır. Epistemolojik açıdan bakıldığında; bir alanda uzmanlaşmak, nitelikli bir doktora eğitimi almak, bilimsel yayınlar üretmek ve araştırma yeterliliğine sahip olmak, o matbu diploma kâğıdından çok daha hayati ve belirleyicidir.
Akademideki bu korumacı çifte standart, bilimsel saiklerden ziyade kurumsal bir mülkiyet refleksidir. "Bu alan sadece bizimdir" düşüncesi, disiplinlerarasılığın getireceği taze kanı ve zenginliği reddetmektir.
Spor Bilimleri Fakülteleri bu anlamda kapsayıcı, hoşgörülü ve bilimin melez doğasına inanan felsefi bir olgunluk sergilerken; diğer alanların bu denli kesin duvarlar örmesi akademinin evrensel ruhuna terstir.
Akademia felsefesini tam anlayamayanlardan,
bilimi unvanların ve diplomaların kelepçesinden kurtarmak zorundayız.
Aksi takdirde, dostum Murat Şakar'ın da dikkat çektiği gibi; disiplinleri sadece kendi dar sınırlarına hapsettiğimizde, elimizde ne hakiki bir bilim kalır ne de o bilimi ileriye taşıyacak Skinner'lar yetişir.
Prof. Dr. Turhan TOROS