Futbol başarısı denildiğinde genellikle yıldız oyuncular, güçlü ligler, altyapı yatırımları ve teknik direktörler akla gelir. Ancak uluslararası futbol performansını etkileyebilecek daha beklenmedik bir değişken daha var: demokrasi.

Social Indicators Research dergisinde yayımlanan bir araştırma 119 ülkenin 1999–2014 dönemindeki verilerini inceleyerek demokrasi ile erkek millî futbol takımlarının performansı arasındaki ilişkiyi değerlendirdi. Araştırmanın sonuçlarına göre demokratik deneyim arttıkça ülkelerin FIFA performansı da yükselme eğilimi gösteriyordu. Gelir eşitsizliğinin artması ise millî takım performansıyla olumsuz ilişkiliydi.

Bu durum demokrasinin doğrudan maç kazandırdığı anlamına gelmiyor. Seçimler gol atmıyor, ifade özgürlüğü de kalecinin reflekslerini geliştirmiyor. Fakat demokratik kurumlar, futbol sisteminin nasıl işlediğini etkileyebilir.

Daha şeffaf ve hesap verebilir federasyonlar, kaynakların daha adil dağıtılması, liyakate dayalı oyuncu seçimi ve yerel kulüplerin daha özgür biçimde örgütlenmesi, ülkelerin yetenek havuzunu daha verimli kullanmasını sağlayabilir.

Yetenek tek başına yeterli değil

Bir ülkede milyonlarca çocuğun futbol oynaması, güçlü bir millî takımın ortaya çıkacağını garanti etmez. Yetenekli çocukların fark edilmesi, kulüplere erişebilmesi, iyi antrenörlerle çalışması ve profesyonel sisteme geçebilmesi gerekir.

Gelir eşitsizliğinin yüksek olduğu ülkelerde düşük gelirli ailelerin çocukları bu sisteme ulaşmakta daha fazla zorlanabilir. Böylece ülke, sahip olduğu yeteneklerin önemli bir bölümünü daha başlangıç aşamasında kaybedebilir.

Araştırmanın gelir eşitsizliğiyle ilgili bulgusu bu açıdan önemlidir. Futbol başarısı sadece yetenek üretmekle değil, potansiyellere fırsat vermekle ilgilidir.

Otoriter ülkeler başarılı olamaz mı?

Elbette olabilir.

Otoriter yönetimler futbola büyük kaynaklar aktarabilir, yabancı antrenörler getirebilir ve kısa sürede güçlü takımlar oluşturabilir. Bir Dünya Kupası’nın sonucunu sakatlıklar, kura, oyuncu jenerasyonu, teknik direktör tercihleri ve şans gibi birçok değişken etkiler.

Bu nedenle demokrasi tek başına başarıyı açıklamaz. Araştırmanın işaret ettiği nokta daha çok uzun dönemli ve sürdürülebilir performanstır.

Güçlü kurumlar, rekabetçi ligler, düşük eşitsizlik ve kapsayıcı altyapı sistemleri bir araya geldiğinde ülkelerin uluslararası futbolda daha istikrarlı başarı elde etme ihtimali artabilir.

Futbol sahası toplumdan bağımsız değildir

Millî takım başarısı çoğu zaman birkaç oyuncunun performansına indirgenir. Oysa sahadaki sonuçlar, ülkenin kaynakları nasıl dağıttığı, kurumlarını nasıl yönettiği ve gençlere ne kadar eşit fırsat sunduğuyla da bağlantılıdır.

Demokrasi doğrudan Dünya Kupası kazandırmayabilir. Ancak yeteneklerin kaybolmadığı, seçimlerin daha adil yapıldığı ve futbol kurumlarının daha hesap verebilir olduğu bir sistemin oluşmasına katkıda bulunabilir.

Belki de bu nedenle futbol başarısını anlamak için yalnızca sahaya değil, sahanın arkasındaki kurumlara da bakmak gerekir.

Kaynak

Wan, K. M., Ng, K. U., & Lin, T. H. (2020). The political economy of football: Democracy, income inequality, and men’s national football performance. Social Indicators Research, 151, 981–1013. https://doi.org/10.1007/s11205-020-02410-y