NİYE FUTBOL ANTRENÖRÜ YETİŞTİREMİYORUZ?

Bu soruyu  tüm spor branşlarında niye istediğimiz nitelikte ve sayıda uluslararası düzeyde rekabet edecek antrenörler yetiştiremiyoruz? Diye de sorabiliriz ama branşım futbol olduğu ve başka kimselerin uzmanlık alanlarına fazla girmek istemediğim için konuyu futbol antrenörlerinin eğitimi ile sınırlamak istiyorum.

Soruna önceden en tepeden başlayalım. Bildiğiniz gibi ulusal takımımızın Teknik Direktörü bir İtalyan’dı. Başarılı ve başarısız olduğu turnuvalar vardı, fakat 2026 Dünya Kupasında beklentilerimizin çok altındaki oyun ve skorlar nedeniyle görevden alındı. Niye biz ulusal takımıza yakışan yerli bir Teknik Direktör bulamayıp da sorunu uluslararası arenada tanınmayan ve bir başarısı olmayan bir yabancıyla çalışmak durumunda kalıyorduk? Gönlümden her zaman geçen Ulusal Takımımızın başında yerli bir antrenör görmektir. Yakın geçmişe baktığımız zaman kendisiyle Dünya Kupası üçüncülüğü elde ettiğimiz Sayın Şenol Güneş’i, Mustafa Denizli’yi, her ne kadar olumsuz davranış özellikleri bir hayli fazla olsa da Fatih Terim’i bu anlayışa uygun örnekler olarak verebiliriz.

Ulusal Takımın başına bir Türk Teknik Direktör olsun

Türk ulusal Takımının başına yeni dönemde bir Türk antrenör olsun yaklaşımı doğruydu, ancak bu antrenörün uluslararası düzeyde antrenörlük deneyimi sıfır olan ve son çalıştırdığı takımda başarısız olması nedeniyle görevden ayrılan bir kişi olmaması gerekirdi. Sadece yetenekli bir sol ayak sayesinde iyi bir futbolculuk deneyimine sahip olmak iyi bir futbol antrenörü olmak için yeterli bir ön koşul değildir. Çok sert bir rekabet ortamında kendinizi devamlı gelişen bilgilerle sürekli olarak donatmanız gerekmektedir. Sayın hocamızı ulusal ve uluslararası hiçbir eğitim etkinliğinde görmek mümkün olmadı. Ancak teknik ekibinde Üniversite kökenli kişilere yer vermesi bir ölçüde kendinin de bu eksikliği tamamlama girişimi olabilir. Bilgi ve deneyim konusu göreceli olarak ele alınabilir ama bence işin ön önemli kısmı gözden kaçırılmaktadır. Ulusal takım antrenörleri her zaman Türk Antrenörleri ve Türk Gençliği için bir rol model olmalıdır. Gençliğinde at yarışları, günümüzde ise Kıbrıs kumarhaneleri müdavimi olan bir örnek ne derece doğru bir seçimdir? Takdiri Türk Spor Kamuoyu zaten yapmaktadır. Peki o zaman kim önerilebilir ? Eğer bu soru karşısında kilitlenip kalıyor ve alternatif isimlerle dolu listemizi oluşturamıyorsak, uluslararası düzeydeki kalitelerde antrenörler yetiştiremiyoruz demektir.

 TFF ve Futbol Antrenörlüğü Eğitimi

Türkiye’de Futbol Antrenörü yetiştirmede öncelikli olarak yasayla görevlendirilmiş kurum ve antrenörlerin eğitimlerine uygun belge verme yetkisi olan birimi TFF Gelişim Direktörlüğüdür. Bu kurumun başında olan kişiler liyakatle seçilmiş olarak gerçekten sorunların çözümüne yönelik projeler geliştirebilmeli ve bu projelerin hayata geçirilmesi için uzun süreli görevlendirilmelidirler. Uzun dönemlerden beri görev yapmış bütün  kişilerin genel bir değerlendirmesini yaptığımız zaman çoğunun eğitimci formasyona çok uzak karakterde olduğu, sadece oyunculuk ve kısa dönem başarısız antrenörlük deneyimlerine sahip oldukları görülmektedir. Bir de bunlara Federasyon Başkanlarının değişmesine bağlı olarak çok sık isim değişikliklerini de ekleyebiliriz. Bu sistemde doğal olarak iyi antrenörlerin yetişmesini beklemek hayaldir. Ayrıca Kurslara katılım ücreti olarak UEFA’ya dahil olan ülkelerin ortalamasının çok üstünde ücretler talep edilmesi, kurslara katılım puantaj sisteminin gerçekçi olmaması yeni nesil yetenekli antrenör adaylarının önünün kesilmesine neden olmaktadır. Kurslarda eğitim verecek isimlerin ( Tutorların ) ne derece eğitim yeterlilikleri olduğu da ayrı bir sorundur. Ayrıca kulüplerin ve onları yönlendiren basının da binbir methiye ile lanse ettikleri, gelecekte belki başarılı olabilecek antrenörler de heba olmaktadır. Çünkü her meslek grubunda olan; çırak, kalfa ve usta aşamaları bize gelince çalışmaz. Adam bugün futbol oynarken, daha lig devam ederken yarın ona futbolu bıraktırıp takımın başına geçiren sistemlerin ana paydaşı bilinçsiz taraftarlar ve onları yönlendiren basınca kutsanmaktadırlar. Böylece Rıdvan Dilmen ve Oğuz Çetin ile saymaya başlayacağım bu anlayış, günümüzde Fatih Tekke’ ye, Nuri Şahin’e, Burak Yılmaz’a, Sergen Yalçın’a Emre Belözoğlu’na aslında kötülüktür. İyi bir ustanın yanında yetişecekken, erkenden dalından koparılan meyve misali ham kaldılar. Mustafa Denizli, Jupp Derval gibi bir ustanın, Fatih Terim ise Sepp Piontek gibi bir ustanın yanında onlardan çok şeyler öğrenerek geliştiler. Sonuçta bizi ilgilendiren tablo;  Süper ligde çok sayıda yabancı antrenörün çalışması, Türk Antrenörlerinin de yurtdışından talep edilmemeleridir…

Üniversitelerde Antrenörlük Eğitimi 

Her ne kadar ilgili branşlarda antrenörlük belgesini federasyonlar veriyorlarsa da hemen hemen hepsinin yönetmeliklerinde dünyadaki gelişmiş bir çok ülke modelinde olduğu gibi Üniversitelerin Antrenörlük Eğitimi Bölümünü bitiren öğrencilerin eğitimini bir ölçüde tanımak da vardır. Ancak bizde yılların sorunu olarak futbolcu kökenli olup, genel eğitimden nasibini alamamış kişilerin Futbol Federasyonunun sadece antrenör eğitimi alanında değil, her kademesinde köşe başlarını tutmuş olarak özellikle üniversite kökenli olan kişilere karşı düşmanca tavır beslemeleri sonucunda, ne yönetmelikler düzenlenirken onları desteklemişler, ne de yeteneklilerin gelebilecekleri yerlerde onların önünü açmışlardır. Dolayısıyla üniversitelerden yetişen bir çok yetenekli antrenör adayının daha baştan önü kesilmiştir. Zaten sistemde üniversitelerin dışından kaynaklanan engellemelerin yanında, üniversitelerin de kendilerinden kaynaklanan hatalı eğitim kararları ve uygulamaları da bulunmaktadır. TFF Eğitimine iyi bir alternatif olabilecek Üniversitelerin Antrenörlük Eğitimi Bölümlerinde maalesef hayatında hiçbir antrenörlük eğitimi almamış, hiçbir düzeyde antrenörlük yapmamış kişiler bulunmaktadır. İşin ilginci, bu üniversiteleri temsilen katılınan ve önemli kararlar alınan on-line ve davetli toplantılarda en çok onların sesi çıkmakta, bu kişilerin sayısı da hayli fazla olduğundan onların görüşleri paralelinde kararlar çıkmaktadır. Bu kararların sonucunda bakın ne gibi olumsuzluklar görülmektedir. Yeni eğitim program taslağında ilk yılda bir yıl boyunca özel futbol dalı yoktur.  Bazı köklü ve eski üniversiteler hariç, özel futbol dalı eğitimine kendi hiçbir futbol antrenörlük belgesi olmayan veya çok alt düzeyde belgesi olan, başka spor dalında uzmanlığı olan öğretim elemanlarının girdiği üniversitelerin sayısı ve bu öğretim elemanları son derece fazladır. Yurtdışında gidilen hiçbir Futbol ve Bilim Kongrelerinde kendilerini göremezsiniz. Tabii ki bu durum zaten üniversite eğitimine sıcak yaklaşmayan, alaylı tabir ettiğimiz ve TFF de bunlardan sayıca da çok fazla bulunan kesim için arayıp bulamadıkları fikirlerine destek kanıtları oluşturmaktadır.

Üniversiteler kendi öğrencilerinin gelecekleri için artık radikal kararlar almak zorundadırlar. Sadece 20 küsür saniye süren ortaya karışık ve dünyada ne her hangi bir ülkede, ne her hangi bir üniversitede uygulanmayan bir yetenek sınavı ile öğrenci seçilmez. Bu testin hiçbir evrensel standardizasyonu yoktur. Bu modelde salonda yapılan bu testle, farklı ortamlarda spor yapılan ekstrem spor dallarının ( örneğin kayak, yüzme, yelken vb. gibi ) farklı spor kökenlerinden gelen sporcularına adaletsizce davranılmaktadır. Daha neleri sayayım? Kütüphalelerinde bir tane bile futbol ile ilgili ciddi bir kitabı olmayan, futbol  sahası bile olmayan üniversiteler ve hiçbir maçı sahada izlemeyen hocalarını mı sayayım ?

Eeee sonuç olarak ne bekliyorsunuz?  Al birini, vur birine denilen atasözümüz gereğince TFF’yi eleştirdiğimiz kadar çuvaldızı da kendimize batırıp kendimizi de eleştirmemiz gerekir. Bu sistemlerden ancak bu antrenörler çıkar.

Prof. Dr. Mustafa Ferit ACAR
Girne Amerikan Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi Dekanı/ UEFA Pro Lisans